EĞİTİMİN PİYASALAŞMASINDA YENİ BİR ADIM: OKULLARIN SATILMASI

Prof. Dr. Fatma Gök

Okul binalarının özel sektöre devredilmesi ülkemizde neo-liberal ekonomi politikaları uygulamasının bugün gelinen aşamasını açıkça gözlerimiz önüne sermektedir. Neo-liberalizmin hegemonyasındaki toplum düzeninin yoğun olarak emekçi çocuklarının gittiği devlet okullarını içten özelleştirdiği yetmediği gibi bu okulları satmaya başladı. Buraya gelene kadar yaşananlara kısaca bir göz atalım.

Kapitalizmin 1980 sonrası evrildiği neo-liberal versiyonu, sermaya birikimi sürecinde sağlık ve diğer sosyal politikalarda olduğu gibi eğitimin de altın yumurtlayan tavuk olduğunu keşfetti. Eğitim sürecinin kapasite olarak büyüklüğü (herkes sonuçta okula ayak basacaktır) kapitalistlerin gözünü kamaştırmaya devam ediyor. Temel bir hak olarak kabul edilen eğitim hakkı neo-liberal kapitalist dönüşüm sonucu uygulanan politikalardan derinden etkilenmiştir. Gerçekten de 1980’ler sonrası neo-liberal ekonomi politikaları uygulayan pek çok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de durum ürkütücü hale gelmiştir. Okula erişimin, nitelikli eğitim olanaklarından yararlanmanın ve eğitim sürecinin çocuğun potansiyellerini gerçekleştirmeye hizmet edecek şekilde düzenlenmesi öğrenci nüfusunun pek çoğu için mümkün olmamaktadır.

Bu dönemde eğitimin kamusal niteliği zihinlerden silinmeye çalışılmış ve eğitim sistemi piyasaya açık veya piyasayla yakın ilişkiler içinde bir yapı olarak yeniden kurgulanmıştır. Öğrenci nüfusu gittikçe artarken eğitime ayrılan kaynaklar kısıtlanmıştır. Devlet artık eğitim hizmetini sunmaktan uzaklaşmış, sağlık alanında olduğu gibi eğitimi de devletin üzerindeki yük olarak görmeye başlamıştır. Bu süreçte yaşanan ve eğitim hakkını olumsuz etkileyen değişimleri şöyle sıralayabiliriz:

           

1-    Kamu hizmeti olarak sağlanan eğitimde genel bir kötüye gidişle beraber eğitimde özelleştirme hızlanmış ve özel okulların sayısı görülmemiş derecede artmıştır.

2-    Devletin eğitim alanına yeterince sahip çıkmaması, pazar ekonomisine hakim olan güçlerin eğitim alanına yönelmelerini kolaylaştırmıştır.

3-    Eğitim kamusal alanın dışında gelir getirici bir alan olarak şekillenmeye başlamıştır.

4-    Devlet okullarında pek çok hizmeti karşılayabilmek için öğrencilerden para toplanmaya başlanmış, okullardaki bakım ve onarım işleri bile paralı hale getirilmiştir.

5-    Dershane sektörü eğitimi yozlaştırmıştır.

6-    Son olarak karşımıza okulların satılması gibi vahim bir durum çıkmıştır.

Eğitimin böylece özelleştirilmesi, ticarileştirilmesi ve piyasa ilişkileri içine çekilmesi dar gelirli ve yoksul kesimlerin giderek eğitimden dışlanması sonucunu doğurmuştur.

Burada tekrar etmekte fayda var: eğitim hakkı temel bir haktır. Hak olduğu için de hiç bir farklılık ve ayrım gözetmeden herkese nitelikli ve ücretsiz, kamu kaynakları kullanılarak eşitlikçi ve gerçekten demokratik bir okul kültürü içinde sunulması gerekir. Çok açıktır ki kamu okullarının mülkiyetinin satış yoluyla özel sektöre devredilmesi neoliberal zihniyetin gerçekleştirdiği kamusal alanın piyasa süreçlerine göre yeniden düzenlenmesinin karşımıza çıkan son halkasıdır. Eğitim hakkına doğrudan bir saldırıdır.

Rant değeri yüksek hatta bazıları “manzaralı ve yüksek tavanlı” olan, şehrin merkezi semtlerinde bulunan bu okullar, özel okullara gidemeyan emekçi çocuklarına çok

görülmektedir. Onlar için ise şehrin dışında eğitim gettoları yaratacak okul “yerleşkeleri” yapılması dile getiriliyor. Pedagojik olarak özellikle ilköğretim çağındaki çocukları evinden, mahallesinden kopuk olan böyle “yerleşke”lere göndermek olumlu bir yaklaşım değildir. Ayrıca bu süreçte pek çok çocuk okula gidemeyecektir. Satılacak okulların bir kısmının kız liseleri olması ve bu okullara gidecek kız öğrencilerin okuldan mahrum kalacaklarını düşününce durumun vahameti daha da ortaya çıkmaktadır.

Herkesi bu adaletsiz ve haksız uygulamaya karşı çıkarak onurlu bir mücadele veren “Okuluma Dokunma  İnisiyatifi”ne katılmaya çağırıyorum.

AKP'NİN YENİ AÇILIMI: SATILIK OKULLAR

Türkiye’de eğitim sistemi yıllardır sürdürülen rantçı, gerici, cinsiyet ayrımcı politikalar sonucu çıkmaz bir sürece girmiştir. Gün geçmiyor ki, eğitim alanında yaşanılan sorunlara bir yenisi eklenmesin. Özellikle AKP hükümeti döneminde eğitimde gerçekleştirilen kadrolaşma, baskı ve sürgünlerin yanı sıra; eğitimde yaşanan yoğun ticarileşme ve özelleştirme uygulamaları eğitim sistemimizi açmazlara sürüklemiştir.

 Sosyal devletin görevi yurttaşlarına parasız, nitelikli, kamusal eğitim olanakları sunmak, eğitimde fırsat eşitliği sağlamak olmalıdır. Dünyanın birçok ülkesinde devletlerin eğitim öğretime yaklaşımı bu düzlemdedir. Oysa ülkemizde eğitime bütçeden yeterli pay ayrılmadığı gibi; okulların ödenekleri her geçen yıl daha da azaltılıyor. Okulların araç gereç ihtiyaçları yeterince ve yenilenerek karşılanmıyor. Uygulanan eleyici sınav sistemiyle öğrenciler yarış atına dönüştürülüyor, dershaneler her geçen gün büyüyerek çoğalıyor.  Özel okullara yatırımda sınır tanımayan AKP hükümeti, sıra devlet okullarına geldiğinde üvey evlat muamelesi yapıyor. Okulları ticarethane, öğrenciyi müşteri gören bu zihniyet her şeyi rant üzerinden değerlendirmeyi öyle bir aşamaya getirdi ki, şimdi de merkezlerdeki devlet okullarını satıyor.  Sıra yeterli ödenek ayrılmayan; suyu, elektriği, doğalgazı kesilen devlet okullarının satılmasına geldi. AKP 8 yıl önce iktidara geldiğinde Başbakan Recep Tayyip ERDOĞAN  “Ne banka bırakacağız, ne fabrika, ne de işletme, liman da bırakmayacağız; hepsini özele devredeceğiz” dedi. Başladılar, ülkeyi parsel parsel satmaya. Seka, Sümerbank, Şeker Fabrikası, Petkim, Tüpraş, Telekom, Kamu kuruluşları, fabrikalar, bankalar, hava alanları, köprüler, demiryolları, otobanlar, dağlar, dereler, su, taş, toprak derken hızlarını alamadılar. ” Ne komünist devletmiş ki sat sat bitmiyor, bu işi bitireceğim satışlar devam edecek…”dediler;  sıra okullara geldi. . En temel insan haklarından biri olan eğitim sadece varlıklı ailelerin çocuklarının yararlanacağı bir ayrıcalığa dönüştürülmek isteniyor;  devlet okulları özel sektöre devrediliyor, takas ediliyor, satılıyor. İstanbul’da şehrin göbeğinde bulunan değeri milyonlarca dolarlarla ifade edilen okullar arazileriyle satışa çıkarıldı. Şehir merkezinde trafik sıkışıklığına yol açtıkları, öğrenci sayılarının az olduğu, en belirleyici   olarak da üzerlerinde bulundukları arsaların değerli olması vb gerekçelerle satış amaçlı çalışma sürdürülen; resmi verilere göre 22, Okuluma Dokunma İnisiyatifi’nin yaptığı çalışmalara göre 123 lise ve ilköğretim okulu bulunmaktadır.

Devlet okullarının satılması projesi AKP hükümetinin özelleştirme politikalarında gelinen son aşamadır. Okullar da satıldıktan sonra rant üzerinden beslenen siyasi iktidarın satacak bir şey kalmayınca, olayı nereye vardıracağını düşünmek bile istemiyoruz. Bu nedenle, henüz vakit geç olmadan okulların satışını durdurabiliriz. Seka satılırken, Sümerbank, şeker fabrikaları vb. kamu kuruluşları satılırken gereken sahiplenme ve toplumsal tepkiyi gösterebilseydik bugün sıranın okullara, hastanelere gelmesini de engellemiş olurduk.  Bugün okulları sahiplenmemiz okul satışlarını engelleme girişimimiz AKP’nin özelleştirme politikalarına dur demek kadar; dün kamu kuruluşları satılırken yeterli duyarlılık gösteremememizin öz eleştirisi de olacaktır. 

 Yapılan çalışmalar ve bu alanda alınan yol göstermiştir ki okul satışlarını engellemek, AKP’nin özelleştirme politikalarını geri püskürtmek mümkün. Henüz geç değil!  Okul satışlarını durdurma konusunda önemli eylem ve etkinlikler yapıp, kamuoyu yaratabiliriz. Yeter ki gücümüzü birleştirelim, mücadelede istikrar ve kararlığımızı gösterelim.